Książki - Instytut Filologii Wschodniosłowiańskiej UwB

Przejdź do treści

Menu główne:

Publikacje
Monografie autorskie i wieloautorskie
Jolanta Chomko, КОНЦЕПТ «ЗЕМЛЯ» В РУССКОЙ ЯЗЫКОВОЙ И НАИВНОЙ КАРТИНАХ МИРА (2015)

Предметом исследования в настоящей работе является структура и содержание концепта «земля» в русской языковой и наивной картинах мира, выделяемые на основе анализа содержания языковых средств, объективирующих концепт, с последующей когнитивной интерпретацией результатов лингвистического описания.
В качестве объекта настоящего исследования выступают средства вербализации концепта «земля». Материалом для исследова- ния послужили лексикографические источники русского языка: толковые и фразеологические словари6, словари синонимов и антонимов, семантический словарь.
Małgorzata Kurianowicz, Język cerkiewnosłowiański ruskiej redakcji drukowanych przekładów Dobrej Nowiny. Fonetyka i fleksja imienna (2015)
Praca sytuuje się w dość wąskim w lingwistyce polskiej ostatnich lat nurcie badań paleoslawistycznych. Przedmiotem opisu jest język dwóch cerkiewnosłowiańskich tekstów Dobrej Nowiny ruskiej redakcji: najstarszego drukowanego przekładu Biblii Ostrogskiej z 1581 r. oraz Ewangeliarza Jabłeczyńskiego wydanego w  1771  r. w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej, a przechowywanego w Prawosławnym Stauropigialnym Monasterze św. Onufrego w Jabłecznej.
Celem przeprowadzonej analizy było wskazanie różnic między porównywanymi redakcjami w zakresie fonetyki, fleksji imiennej i werbalnej, co stanowiło podstawę do wnioskowania o ewolucji cerkiewszczyzny na przestrzeni niemal 200 lat. Dzięki pracy do obiegu naukowego i literatury slawistycznej wprowadzony został nieznany dotychczas cerkiewnosłowiański zabytek liturgiczny ruskiej redakcji, a tym samym zawarty w nim materiał językowy.
Leonarda Dacewicz, Historia nazwisk na kresach północno-wschodnich Rzeczpospolitej (XVI-XVIII w.) (2014)

Niniejsza praca powstała w ramach zespołowego projektu badawczego „Historia nazwisk polskich w XVI–XVIII wieku”, realizowanego w Instytucie Slawistyki PAN w Warszawie. Kierownikiem zespołu była profesor Zofia Kowalik-Kaleta. Opracowanie historii nazwisk z obszaru północno-wschodnich kresów Rzeczpospolitej przypadło w udziale autorce tej książki. Metoda opracowania uwzględnia założenia zastosowane w monografii Historia nazwisk polskich.
Bazyli Siegień (red.),  Droga ku wzajemności. Polsko-białoruskie związki językowe, literackie, historyczne i kulturowe, tom XIV

Publikacja Polsko-białoruskie związki językowe, literackie, historyczne i kulturowe, tom XIV, zawiera referaty, studia i komunikaty wygłoszone na XIX Międzynarodowej Konferencji Naukowej z cyklu: Droga ku wzajemności, która odbyła się w Białymstoku, w dniach 20–21 września 2013 roku. Niniejszy tom materiałów pokonferencyjnych jest dedykowany Profesorowi zw. dr. hab. Michałowi Kondratiukowi z okazji 80-lecia Jego urodzin. Prof. zw. dr hab. Michał Kondratiuk jest uczestnikiem konferencji polsko-białoruskich od chwili ich zorganizowania. Kierownikiem naukowym tych konferencji od początku był prof. dr hab. Aleksander Barszczewski, ówczesny Przewodniczący Zarządu Głównego Białoruskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego w Polsce. W okresie Jego kadencji na tym stanowisku odbyło się pięć naukowych spotkań polsko-białoruskich zainicjowanych przez  Związek Polaków na Białorusi i Białoruskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne w Polsce.
Wanda Supa (red.). W kręgu problemów antropologii literatury. Antropologia codzienności (2013)

Proponowany czytelnikom zbiór rozpraw otwiera nową serię wydawniczą, poświęconą badaniom nad szeroko rozumianą antropologią literatury. Autorzy artykułów – slawiści różnych specjalności – rusycyści, białoruteniści, ukrainiści, poloniści oraz badacze literatur zachodnioeropejskich omawiają literackie konkretyzacje zjawisk antropologicznych, stanowiących narzędzie poszukiwań prawdy o świecie, społeczeństwie i jednostce oraz będących manifestacją ludzkiego doświadczenia. W tomie Antropologia codzienności dominują problemy związane z konceptualizacją kategorii “swoje”, “bliskie” versus “cudze”, “obce”, “dalekie”, “dziwne”, “wrogie” w relacjach literatury z rzeczywistością pozaliteracką oraz w powiązaniach intertekstualnych.
Lilia Citko, Słownik cerkiewnosłowiańsko-polski (2012)

Supraski Leksykon w zamierzeniu wydawców miał być pomocą dydaktyczną dla kandydatów do stopnia duchownego Cerkwi unickiej. Publikacja składa się z dwóch części: filologiczno-językoznawczego wstępu oraz fototypicznego wydania pierwodruku.
W części pierwszej jest nakreślona m.in. historia supraskiej oficyny wydawniczej, scharakteryzowane przeznaczenie zabytku oraz wznowienia późniejszych wydań. Została tu też opisana makro- i mikrostruktura Leksykonu, a przede wszystkim jego cechy językowe na tle innych zabytków piśmiennictwa białoruskiego tamtych czasów. Drugą część publikacji stanowi fototypiczne wydanie słownika. Jego reedycja w takiej formie jest niezbędna do prawidłowego odczytania pierwodruku.
Leonarda Dacewicz, Antroponimia Tatarów litewsko-polskich (2012)

Przedmiotem uwagi w niniejszym opracowaniu jest proces kształtowania się nazwisk Tatarów litewsko-polskich, ich analiza semantyczna, strukturalna i frekwencyjna, zasób i frekwencja różnorodnych form imion, udział imion muzułmańskich i imion chrześcijańskich oraz udział polskiego  i wschodniosłowiańskiego susbtratu językowego w antroponimii tatarskiej.
Jolanta Chomko, Nazwy osób w rosyjskim młodzieżowym ARGOT końca XX wieku (2012)

Niniejsza praca stanowi próbę kompleksowej analizy nazw osób w rosyjskim młodzieżowym argot, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów nominacji. Materiał badawczy został zaczerpnięty z Wielkiego słownika żargonu rosyjskiego (argotyzmy zarejestrowane w słowniku z kwalifikatorem Мол. (молодёжное – z żargonu młodzieżowego) i Шк. (школьное – z języka uczniów), ze słownika Slang młodzieżowy oraz ze słowników internetowych. Ze względu na ogromny zasób argotyzmów, którymi posługuje się młodzież, materiał został ograniczony tylko do grupy nazw osób. Analiza zgromadzonych jednostek leksykalnych została przeprowadzona w ujęciu synchronicznym. W opisie leksemów korzystano z metodologii wypracowanej przez polskich i rosyjskich językoznawców.
Anna Romanik, Sposoby nominacji przedmiotów odzieży we współczesnym języku rosyjskim (2012)

Przedmiotem badań niniejszej pracy są nazwy ubiorów funkcjonujące we współczesnym języku rosyjskim. Świat mody od dawna, a w ostatnich dziesięcioleciach w szczególności, charakteryzuje się niezwykle dynamicznym rozwojem, wynikającym, między innymi, ze wzrostu poziomu życia, zwłaszcza w Europie, konkurencją w środowisku artystycznym, a więc potrzebą wyróżnienia się, chociażby wyglądem zewnętrznym, w tym także ubiorem. Wszelkie zjawiska i trendy w modzie światowej odzwierciedla słownictwo: różnorodne, bogate i interesujące. Analiza zgromadzonych leksemów ma na celu opisanie i interpretację wszystkich  sposobów nominacji przedmiotów odzieży we współczesnym języku rosyjskim, co w konsekwencji pozwoli sformułować tezę dotyczącą kierunków rozwoju leksyki z dziedziny mody, a w szerszym aspekcie – określić kierunki rozwoju języka rosyjskiego w ogóle.
Walentyna Jakimiuk-Sawczyńska (red.), Kobiety w literaturze i społeczeństwie (2012)

Niemal wszystkie postaci kobiece – bohaterki utworów, wybranych przez autorów artykułów, wyrastają ponad swoje środowisko; są mądre, inteligentne, zdolne, lecz nie zawsze osiągają sukces. Na swej drodze napotykają trudności nie do pokonania z powodu zawiści ludzkiej, ironii losu  lub niemożliwości pogodzenia pracy zawodowej z życiem rodzinnym.  Ich   niepodważalnym  atutem  jest  chęć  dokonywania   wyborów   i życie według własnego scenariusza. Zaprezentowane  artykuły  cechuje  duża  różnorodność  tematyczna  oraz mnogość koncepcji badawczych, które  są  rezultatem  indywidualnych zainteresowań ich Autorów. Niektóre z nich są próbą interpretacji,  inne noszą charakter syntez, polemik lub wpisują się w nurt krytyki feministycznej.
Chrześcijańskie dziedzictwo narodów słowiańskich, t. II (2009)

Zakres problemowy drugiego tomu Chrześcijańskiego dziedzictwa narodów słowiańskich wyznaczają zagadnienia duchowości, język, historia i sztuka. Zgromadzone w nim prace koncentrują się przede wszystkim wokół szeroko rozumianej wschodnio- i zachodniosłowiańskiej duchowości. Nie brakuje też tekstów językoznawczych, pokazujących na przykład odmienne podejścia do kwestii translatorskich u wyznawców poszczególnych religii chrześcijańskich, przemiany leksyki etycznej i konfesyjnej na przestrzeni epok historycznych czy podejmujących zagadnienia onomastyczne w kontekście kultury chrześcijańskiej. W grupie tekstów historycznych znaleźć można chociażby opracowania traktujące o skutkach Unii Brzeskiej czy meandrach XIX-wiecznej polityki rosyjskiej. Temat sztuki natomiast w naturalny sposób skupia uwagę na ikonie, choć podejmowane są tu też inne zagadnienia, np. znaczenie dzwonów w tradycji prawosławnej czy ubiór żydowski w XIX wieku.
Chrześcijańskie dziedzictwo narodów słowiańskich, t. I, (2009)

Pierwszy tom Chrześcijańskiego dziedzictwa narodów słowiańskich zawiera przede wszystkim rozprawy z zakresu literatur słowiańskich od średniowiecza po czasy współczesne. W tej grupie projektów interpretacyjnych zwraca uwagę wyjątkowe zainteresowanie literaturą XIX wieku oraz przełomu XIX i XX stulecia, jak również spuścizną modernizmu i Młodej Polski. Zgromadzone prace koncentrują się m.in. na takich zagadnieniach, jak: modlitwa w poezji romantyków rosyjskich, słowiańska mentalność oraz duchowość, Mickiewiczowska wizja Słowiańszczyzny, mesjanizm czy problemy bałkańskie. Nie brakuje tu też odniesień do zagadnień uniwersalnych, tj. problemu śmierci, historii, rewolucji, doświadczenia wiary czy pielgrzymki w życiu człowieka piszącego. Tom zawiera również studia o literaturze XX-wiecznej, oglądanej z perspektywy wschodniosłowiańskiej (rozprawy o Nabokovie, Pasternaku, Wysockim, najnowszej literaturze białoruskiej czy mniejszościowym dyskursie literatury Łemków), a także o sztuce słowa opisującego wiek XX oczami Słowian Południowych i Zachodnich.
Beata Edyta Dworakowska, Legendy i podania staroruskie w przekładzie Ryszarda Łużnego. Wybrane aspekty lingwistyczne (2008)

Przedmiotem monografii jest analiza lingwistyczna przekładów tekstów legendowo-podaniowych dawnej Rusi na język polski. Ryszard Łużny, autor przekładów zamieszczonych w antologii Opowieść o niewidzialnym grodzie Kitieżu. Z legend i podań dawnej Rusi uwzględnił najstarsze zabytki piśmiennictwa staroruskiego: Powieść lat minionych (bizantyjska kronika średniowiecza), Patryk Kijowsko-Pieczerski (zabytek literatury hagiograficznej), Prolog (kompilacja żywotopisarska). Ryszard Łużny, jak pisze Autorka recenzowanej pracy, "dobierając i komponując z samodzielnych opowiastek zbiorczą poetycką historię, przedstawił proces wprowadzania Rusi w krąg świata chrześcijańskiego w jego wschodniej, bizantyjsko-prawosławnej odmianie, (...) dzieje kształtowania się i rozkwitu inspirowanej przez religię wiary, moralności, obyczajowości i kultury".
Marzanna Karolczuk, Interferencja gramatyczna w procesie nauczania mowy rosyjskiej polskich studentów-filologów (2006)

Publikacja stanowi jedną z prób kognitywnego podejścia do przełamania trudności językowych w komunikacji między wspólnotami posługującymi się językami. Jednym z czynników generujących zjawisko interferencji gramatycznej jest bliskie pokrewieństwo dwóch słowiańskich języków, polskiego i rosyjskiego. Analiza wyników nauczania (w szkołach i uczelniach wyższych) wykazała, że znajomość gramatyki języka rosyjskiego jest niezadowalająca, co przejawia się między innymi w tworzeniu błędnych form gramatycznych. Stąd też zrodziła się potrzeba opracowania działań, w tym stosownych ćwiczeń zapobiegających występowaniu zjawiska interferencji - fragment Streszczenia.
Krzysztof Rutkowski, Leksyka konfesyjna w języku rosyjskim okresu radzieckiego (2007)

Przedmiotem badań w niniejszej pracy jest leksyka związana z kulturą rosyjskiego prawosławia. Miały one na celu ustalenie, jak słownictwo to funkcjonowało w języku rosyjskim okresu radzieckiego i jakie były kierunki jego rozwoju wobec niesprzyjającej dla religii sytuacji społeczno-politycznej. Pod użytym w tytule pracy pojęciem "leksyka konfesyjna" należy rozumieć słownictwo występujące głównie w obszarze języka religijnego czyli "języka używanego przez ludzi w ramach ich zachowań religijnych". Najczęściej towarzyszy ono takim językowym aktom kultu jak: modlitwy, kazania, pieśni religijne itp.
Lilia Citko, Kronika Bychowca na tle historii i geografii języka białoruskiego (2006)

Celem pracy jest charakterystyka językowa Kroniki Bychowca na tle piśmiennictwa Wielkiego Księstwa Litewskiego (WKL) oraz próba lokalizacji tego zabytku w obrębie gwar białoruskich. We Wprowadzeniu (I) przedstawiono początki i rozwój terytorialny WKL, a na ich tle: rolę Słucka i związanego z nim rodu Olelkowiczów w powstaniu Kroniki Bychowca, stosunki etnolingwistyczne i kontakty językowe na ziemiach WKL, piśmiennictwo WKL oraz stan badań nad Kroniką Bychowca.
Centralną część pracy stanowi opis języka Kroniki zawarty w pięciu rozdziałach, w których omawiane są kolejno: (II) pisownia, (III) fonetyka i fonologia, (IV) fleksja, (V) słowotwórstwo i (VI) onomastyka wraz z (VII) zakończeniem zawierającym próbę lokalizacji Kroniki w świetle geografii językowej. Słownictwo (VIII) zostało ujęte w formę pełnego indeksu form wyrazowych zaświadczonych w tekście zabytku. Pracę dopełnia Aneks zawierający synoptyczne zestawienie tekstu Kroniki w wydaniu T. Narbutta oraz jej rekonstrukcji cyrylickiej, opartej na analizie pisowni, gramatyki oraz uwzględniającej indeks statystyki leksykalnej - fragment Wprowadzenia.
Wanda Supa, Biblia a współczesna proza rosyjska (2006)

Do analizy w niniejszej monografii zostały wybrane powieści publikowane w Rosji w II połowie lat 80. i w pierwszej lat 90. XX wieku, uznawane przynajmniej przez część literaturoznawców za wybitne, w których ma miejsce bezpośrednie nawiązanie do Biblii, znaczące przy tym dla całościowego przesłania dzieła. Są to: Doktor Żywago Borisa Pasternaka, Wydział spraw zbędnych Jurija Dombrowskiego, Zamach na miraże Władimira Tiendriakowa, proza Władimira Maksimowa, Psalm Fridricha Gorenszteina, Moskwa - Pietruszki Wieniedikta Jerofiejewa, Przeklęci i zabici Wiktora Astafjewa, Piramida Leonida Leonowa i Sąd Ostateczny Wiktora Jerofiejewa - fragment Wstępu.
Zofia Abramowicz, Elżbieta Bogdanowicz (red.), Onimizacja i apelatywizacja (2006)

Artykuły opublikowane w tomie koncentrują się zasadniczo wokół trzech tematów:

1. Onimizacji i apelatywizacji.
2. Globalizacji a systemów onimicznych mniejszości narodowych.
3. Systemów onimicznych na pograniczach
Irena Łukaszuk, Rosyjskie nazwy kulinariów na tle języków słowiańskich (2005)

Monografia poświęcona jest pochodzeniu i historii jednoczłonowych nazw żywności w rosyjskim języku literackim z odniesieniami do innych języków słowiańskich, przede wszystkim polskiego, z którym nazewnictwo rosyjskie ma wiele paraleli. Nazwy kulinariów poddano analizie etymologicznej, semantycznej i stylistycznej. Charakterystyka genetyczna bazuje w przeważającej większości na dostępnych opracowaniach etymologicznych.
Łącznie we wszystkich grupach leksykalnych przeanalizowano około 750 rosyjskich nazw żywności. Przy każdej nazwie rosyjskiej podane zostały jej polskie odpowiedniki, jak również ważne lub interesujące, zdaniem autorki, dane dotyczące ich pochodzenia - fragmenty Wstępu.
Zofia Abramowicz, Słownik etymologiczny nazwisk Żydów białostockich (2004)

W okresie międzywojennym w Białymstoku Żydzi stanowili blisko 60 procent mieszkańców, pozostałe 40 procent to Polacy, Białorusini, Niemcy i inne mniej liczne narodowości (Litwini, Tatarzy, Romowie itd.). Po wojnie przekrój etniczny zmienił się diametralnie. W obozach zagłady zginęli Żydzi, miasto opuścili Rosjanie i Niemcy. Do Białegostoku napływali mieszkańcy sąsiednich wsi i miasteczek oraz przesiedleńcy ze Wschodu.
Po dawnych mieszkańcach Białegostoku pozostał tylko ślad w ocalałych z pożogi wojennej dokumentach. Zebrane w Słowniku nazwiska Żydów białostockich są świadectwem tamtych czasów, jak żadne inne nazwy osobowe odzwierciedlają mieszanie się i nakładanie języków oraz kultur. Materiał badawczy jest o tyle ciekawy, że żydowskie nazwy osobowe oprócz zewnętrznej formy językowej posiadają często głęboko ukryty wewnętrzny sens.
Walentyna Jakimiuk-Sawczyńska, Liryka Konstantego Fofanowa na tle nurtu sztuki czystej (2005)

Zasadniczym celem rozprawy jest ukazanie oryginalności jego spuścizny lirycznej i różnorodności jej treści. Badania zostały przeprowadzone w oparciu o najlepszy, jak dotychczas, wybór wierszy, dokonany przez Władimira Smirenskiego oraz, w przypadku wierszy religijnych, o pierwsze oryginalne wydania, pochodzące z czasów Fofanowa. Kompozycję studium stanowią trzy równorzędne rozdziały, poświęcone osobowości twórczej Fofanowa, koncepcji sztuki czystej na tle ideowo-estetycznych poszukiwań epoki oraz poetyckiemu obrazowaniu.
Białoruska literatura XVI-XX wieku, pod redakcją Haliny Twaranowicz - to praca zbiorowa, będąca nowym opracowaniem historii literatury białoruskiej na poziomie uniwersyteckim i ukazująca ważkie zjawiska literacko-estetyczne z różnych okresów jej rozwoju (od F. Skoryny do J. Bryla i od J. Barszczewskiego do M. Hajduka). Wszystkie artykuły cechuje świeżość pomysłów interpretacyjnych i zasadne wprowadzenie w obieg kulturotwórczy nowych nazwisk i faktów (m.in. Zapiski janczara K. Michajłowicza, powieść Ono J. Juchnowca).
Antroponimia XVII- i XVIII-wiecznego Białegostoku i okolic, uwzględniająca ponadto nazwy osobowe kolejnych właścicieli dóbr białostockich aż do momentu założenia miasta.
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego